Als ik bij je langs kom en we het hebben over mogelijke beplanting voor in jouw tuin, dan hoor je me vaak praten over inheemse planten. Voor nog niet iedereen is de term ‘inheems’ bekend. Inheemse planten komen van nature in ons land voor. Doordat deze planten hier al eeuwenlang voorkomen, zijn veel insecten, zoals bijen en vlinders, in hun ontwikkeling afhankelijk geworden van specifieke inheemse planten, zogenaamde ‘waardplanten’. Op waardplanten zetten vlinders hun eitjes af en kunnen de rupsen die daaruit komen direct eten van die specifieke plant. Elke vlinder heeft weer zijn eigen waardplanten. Voor bijen geldt dat veel wilde bijensoorten zich beperken tot maar één plant of plantenfamilie om er stuifmeel te verzamelen voor hun nakomelingen. Het is daarom heel erg belangrijk om voldoende verschillende inheemse waardplanten in je tuin te hebben staan om de biodiversiteit te versterken.
Hieronder laat ik je mijn top 10 inheemse planten zien die goed tot hun recht komen in je tuin.
1. Gewone margriet (Leucanthemum vulgare)
Bloeiperiode: mei – augustus / Hoogte: 60 cm / Licht: zon / Bodemvoorkeur: droge tot vochtige bodem
Met haar witte bloemen en gele hart is ze niet alleen voor ons een lust voor het oog, voor bijen springt ze ook goed in het oog. De witte bloemblaadjes hebben voor bijen een opvallende ultraviolette kleur, waardoor ze een contrast vormen met het gele hart in het midden. Zo worden ze naar het gele getrokken waar nectar en stuifmeel voor ze te vinden is.
De gewone margriet is een makkelijke tuinplant. Ze zal het op veel plekjes goed doen. De gewone margriet zaait zich uit, maar niet op een manier waarop je de plant als woekeraar ervaart. Als je na de bloei de dode bloemknopjes en stengels uit de plant knipt, fris je haar weer op en komt ze in de zomer opnieuw tot bloei.
2. Wilde marjolein (Origanum vulgare)
Bloeiperiode: juli – september / Hoogte: 60 cm / Licht: halfschaduw – zon / Bodem: kalkhoudende bodem, niet te zure bodem
Wilde marjolein is een veelzijdige tuinplant. Ze biedt enorm veel voeding aan insecten, is te gebruiken als keukenkruid, maar ook als plukbloem. De wilde marjolein is de wilde variant van het keukenkruid oregano; één van de smaakmakers voor pastasauzen.
Wilde marjolein breidt zich wel redelijk snel uit middels het vormen van flinke pollen. Ik denk dan maar zo: daardoor kan je er juist nog meer van plukken voor in je pastasaus of voor op de vaas.
3. Vingerhoedskruid (Digitalis purpurea)
Bloeiperiode: mei – oktober / Hoogte: 30 – 150 cm / Licht: halfschaduw – zon / Bodem: alle grondsoorten, het liefst vochthoudend maar wel waterdoorlatend en een beetje voedselrijk
Vingerhoedskruid is een tweejarige plant, wat betekent dat ze het eerste jaar een bladrozet maakt en pas het tweede jaar bloeit. Na de bloei zaait vingerhoedskruid zich royaal uit en sterft de plant af. Het zaad vormt nieuwe bladrozetten en zo herhaalt de groeicyclus zich. Elk jaar kan je dus weer op andere plekjes vingerhoedskruid verwachten. Je tuin krijgt door de prachtige paars/roze/witte klokbloemen een sprookjesachtig gevoel.
Alhoewel de bloei van vingerhoedskruid tot oktober door kan gaan, ligt het hoogtepunt van de bloei wel rond mei/juni. De plant is een ware bijenmagneet.
Let er even op dat de plant giftig is. Raak de plant dus het liefst niet met blote handen aan of was na aanraking anders goed je handen.
4. Prachtklokje (Campanula persicifolia)
Bloeiperiode: juni – juli / Hoogte: 90 cm / Licht: halfschaduw – zon / Bodem: zand of kalkhoudende bodem
Nog zo’n inheemse tuinplant die je een sprookjesachtig gevoel geeft; het prachtklokje. De plant doet haar naam eer aan, want ze is inderdaad prachtig. Met haar lilakleurige bloemen geeft ze aan het begin van de zomer kleur aan je tuin. Als je de uitgebloeide bloemetjes uit de plant regelmatig verwijdert, zal dit de verdere doorbloei stimuleren.
Het prachtklokje is een waardplant voor de Grote klokjesbij en Kleine klokjesbij. De vrouwtjes van de klokjesbij verzamelen stuifmeel uitsluitend op planten uit de klokjesfamilie, waaronder het prachtklokje. De mannelijke klokjesbijen worden ‘s nachts of bij slecht weer vaak slapend aangetroffen in de klokjesbloemen. Het prachtklokje bloeit precies wanneer de vliegtijd van de klokjesbijen is. Deze plant is ecologisch dus heel waardevol.
5. Echte valeriaan (Valeriana officinalis)
Bloeiperiode: juni – september / Hoogte: 60 – 125 cm / Licht: halfschaduw – zon / Bodem: vochthoudende tot natte voedselrijke bodem
Tijdens de open tuinenweekenden dit jaar trok de echte valeriaan heel vaak de aandacht van menig bezoeker. Ook werd de heerlijke geur regelmatig opgemerkt. Als je ziet hoe prachtig deze plant bloeit en geurt, dan wil je ‘m gewoon ook in je tuin hebben staan.
De echte valeriaan doet het bij ons in de tuin goed op plekjes waar de bodem een beetje vochtig blijft. Echte valeriaan is immers een oeverplant. Hier in de buurt zie ik de plant gelukkig nog regelmatig langs sloten of langs de rivier. Ondanks dat het een oeverplant is, doet ‘ie het bij ons ook goed op drogere plekjes waar de bodem goed gemulcht is of waar de wortels van de plant in de schaduw liggen. Hierdoor houdt de bodem het vocht toch wat beter vast en doet de plant het toch nog best aardig.
Echte valeriaan is een snelle groeier en zaait zich gemakkelijk uit. Als je dus een beetje ruimte hebt en tijd hebt om ‘m af en toe in toom te houden, is de echte valeriaan een super plant om toe te voegen aan je (vochtige) tuin.
6. Dagkoekoeksbloem (Silene dioica)
Bloeiperiode: april – oktober / Hoogte: 90 cm / Licht: halfschaduw – zon / Bodem: het liefst een vochtige voedselrijke zandbodem
Dagkoekoeksbloem is een lange bloeier. Aan het eind van het voorjaar begint ze al te bloeien met schattige roze bloemetjes. In de zomer is ze dan vaak uitgebloeid, maar met een beetje geluk komt ze later in de zomer of herfst nogmaals in bloei.
Wist je dat het bij veel inheemse meerjarige planten vaak helpt om ze na hun eerste bloei een keertje terug te snoeien om herbloei te stimuleren. Laat na het snoeien de uitgebloeide zaadhoofden dan op de grond liggen, zodat de planten zich weer uit kunnen zaaien en leg de bloemstengels op een plekje in je tuin die wel wat extra voeding kan gebruiken. Door na de bloei te snoeien boots je eigenlijk het grazen van vee na. Veel inheemse planten groeiden van oudsher in bloemrijke weides die begraasd werden. Door af en toe een hapje van de wilde kruiden te nemen, snoeide het vee als het ware de planten en stimuleerde dit herbloei.
7. Wilde peen (Daucus carota)
Bloeiperiode: juni – november / Hoogte: 30 – 90 cm / Licht: zon / Bodem: droge voedselrijke bodem
Wilde peen is de oervorm van de eetbare wortel zoals wij die tegenwoordig telen. Wilde peen is een tweejarige plant. Na de bloei zaait ze zich royaal uit. Wanneer je veel kale grond in je tuin hebt, zullen daar dus veel zaailingen opkomen. Echter, als je je tuin al vol hebt staan met planten, zaait de wilde peen zich daartussen een beetje uit en zal er tussen je andere planten her en der wilde peen opkomen. Zodoende weeft de wilde peen zich tussen de andere planten door en geeft het een heel dromerig effect.
8. Beemdkroon (Knautia arvensis)
Bloeiperiode: juni – oktober / Hoogte: 60 cm / Licht: halfschaduw – zon / Bodem: droog tot vochtige en schrale tot matig voedselrijke bodem
Beemdkroon is een langbloeiende vaste plant die veel insecten aantrekt. Het zal er regelmatig gonzen van de bijen en vlinders. Beemdkroon is de waardplant voor de knautiabij; zonder beemdkroon geen knautiabij. Door afname van de hoeveelheid beemdkroon de afgelopen decennia, is de populatie van knautiabijen ook drastisch afgenomen. Om deze bijensoort te redden van de ondergang is het dus nodig dat er in grote getalen beemdkroon wordt aangeplant en ingezaaid.
De bloemen hebben een prachtige lichtblauwe tot lila kleur. De groeiwijze is luchtig en transparant. Beemdkroon zaait zich gemakkelijk uit. Maar wat voor de wilde peen geldt, geldt ook voor de beemdkroon; alleen als je veel onbedekte aarde hebt komen er heel veel zaailingen van de beemdkroon op. Bij een al goed gevulde tuin zal de beemdkroon her en der opkomen en zal ze zich als weefplant gedragen.
9. Wildemanskruid (Pulsatilla vulgaris)
Bloeiperiode: maart – mei / Hoogte: 5 – 20 cm / Licht: zon / Bodem: droge schrale bodem
Wildemanskruid is een absolute favoriet van mij als het gaat om inheemse voorjaarsbloeiers. Niet alleen de gekleurde paarse bloemen zijn prachtig. Wanneer de plant uitgebloeid is en de zaadpluizen tevoorschijn komen is ‘ie misschien nog wel mooier! Zeker als het zonlicht er doorschijnt. Wildemanskruid is een mooie plant om qua hoogte aan de voorkant van je border te zetten.
In de wilde natuur is deze plant in Nederland helaas uitgestorven. Maar als wij massaal wildemanskruid in onze tuinen aanplanten is er een kans dat ‘ie uit onze tuinen ‘ontsnapt’ en zich weer gaat vestigen in het wild. Dat zou toch gaaf zijn?!
10. Bieslook (Allium schoenoprasum)
Bloeiperiode: mei – juli / Hoogte: 40 cm / Licht: zon / Bodem: vochtige voedselrijke bodem
Bieslook is ook zo’n plant die qua hoogte mooi is om aan de voorkant van je border te zetten. Bieslook is een bekend keukenkruid, maar voor velen is het nog onbekend dat deze plant inheems is. Aan het eind van de lente en aan het begin van de zomer bloeit de bieslook met paarse bolvormige bloemetjes. Ook deze bloemetjes zijn eetbaar. Vanwege de sterke geur kan je bieslook ook goed inzetten als natuurlijke plaagbestrijder, schimmelremmer en insectenaantrekker in bijvoorbeeld een fruitgilde (boomspiegel onder een fruitboom). Zo is deze plant erg veelzijdig in te zetten in je tuin.
Eén voor één prachtige inheemse planten toch?
Wil je nou ook inheemse planten in jouw tuin, maar weet je niet goed hoe je dit moet aanpakken? Laat me je dan helpen! Ik kan een ecologisch tuinontwerp of ecologisch beplantingsplan voor je maken waarin allerlei inheemse planten verwerkt zullen worden.
Groene groet, Esmee